از دوست خوبم جناب آقای اقبال حدایق که قبلا معاون مرکز تحقیقات منابع طبیعی وامور دام استان فارس بودند والان نمیدانم چکار می کنند ولی می دانم هنوز مجردند!
تقاضا کردم توضیحاتی را در باره گربایگان برایم بفرستند .
امروز این طرح بعنوان یک طرح مهم زیست محیطی مورد توجه محافل علمی دنیا بوده وامیدوارم دوباره پیگری ترویج آن با جدیت دنبال شود.
در زیر آنچه را برایم آقای حدایق فرستادند می خوانید:
ایستگاه تحقیقات آبخوانداری کوثر در منطقه گربایگان شهرستان فسا در استان فارس (منطقه گربایگان در 190 کیلومتری جنوب شرق شیراز و 45 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان فسا) قرار دارد. وجه تسمیه آن (گربایگان) از کوه گر که عاری از پوشش گیاهی است گرفته شده است. این ایستگاه عرصه یکی از نادرترین طرحهای تحقیقاتی کشور است که توجه جدی محافل علمی جهان را به خود جلب نموده و سازمان خواروبار جهانی (Fao) آن را به عنوان دیدگاهی نو در آبخیزداری معرفی و اعلام نموده است. این طرح تحقیقاتی با به کارگیری آبخوان ها که مخروطه های افکنه آبرفتی در خروجی حوضه های آبخیز هستند، به عنوان عرصه مناسب برای پخش سیلاب و طراحی تاسیسات مکانیکی موردنیاز، امکانات عملی جدیدی برای حفظ و استفاده از آبهای خروجی از حوضه های آبخیز را فراهم آورده است. پخش سیلاب در آبخوان نه تنها به عنوان سدی زیرزمینی کم هزینه که با بهره دهی مناسب می تواند بخشی از آب خروجی را ذخیره نموده و بدون تبخیر و هدر رفت آن را حفظ کند، بلکه با تغذیه ی سفره های پایین دست و پرآب نمودن آنها حیات و باروری دشت های پایین دست را تضمین کرده و از همه مهمتر عرصه پخش سیلاب در آبخوان را که یک ریگ زار لم یزرع است به جنگل و مرتع مشجر تبدیل می کند. آنچه در گربایگان ایجاد شده در حقیقت بهشتی در دل جهنم است.
در آبان 1361 شنزاری با پهنه 6000 هکتار جهت تغذیه مصنوعی آبخوانی با گنجایش نزدیک به 10 میلیون متر مکعب با هدف تولید علوفه از طریق ایجاد مراتع مشجر توسط استاد ارجمند جناب آقای پروفسور کوثر انتخاب و کار در آن آغاز گردید. هشت شبکه گسترش سیلاب (حدود 1365 هکتار) از دی 1361 تا اسفند 1366 توسط گروه گسترش سیلاب موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع (آقای پروفسور کوثر، مرحوم حاج محمد پاشالی، ابراهیم بایرامی، اسماعیل رحمانی، کرمعلی طارمی) و با همکاری جهادسازندگی شهرستان فسا احداث گردید. عملیات کاشت بوته های مرتعی نظیر آتریپلکس لنتیفورمیس (اسفناج وحشی) و درختانی نظیر اوکالیپتوس کامالدولنسیس، آکاسیا سالیسینا و ویکتوریا نیز از ابتدای احداث شبکه ها در دستور کار قرار گرفت. در سال 1375 طرح توسعه آبخوان داری کوثر با حمایت های ارزنده جناب مهندس امانپور معاون محترم وزیر جهادسازندگی انجام و با افزایش پنج شبکه پخش سیلاب مساحت کل طرح به 2033 هکتار رسید که از دو خشکه رود بیشه زرد و چاه قوچ و آبراهه های آبخیز بیشه زرد آبگیری می شوند. از ابتدای طرح تاکنون (1386) حدود 156 میلیون متر مکعب (بیش از 5/1 برابر حجم آبگیری سد لتیان) آب وارد آبخوان منطقه گردیده است. تعداد چاه ها از 16 به بیش از 135 حلقه رسیده است. میزان علوفه از 50 کیلوگرم علوفه خشک به بیش از 650 کیلوگرم افزایش یافته و با احتساب آبریپلکس های کاشته شده و برگ درختان، این میزان به 30 برابر مقدار قبل از پخش سیلاب رسیده است. دو همایش بین المللی و بیش از 5 همایش ملی در زمینه مدیریت پایدار اراضی حاشیه ای خشک در این ایستگاه برگزار شده است. کشت آبی در منطقه از 280 هکتار به بیش از 3482 هکتار افزایش یافته است. 14 پایان نامه کارشناسی ارشد، 4 پایان نامه دکتری و 20 طرح پژوهشی خاتمه یافته در این ایستگاه به انجام رسیده است.
لازم به ذکر است با توجه به اثرات بسیار مثبت و فایده به هزینه بسیار بالا، این طرح الگوئی مناسب جهت بهره برداری از 13 میلیون هکتار آبخوان های کشور می باشد.
آقای پرفسور سیدآهنگ کوثر عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی فارس متولد1315 شیراز، مدارج کارشناسی و کارشناسی ارشد را در رشته خاکشناسی و فیزیک خاک و دکتری را در رشته « روابط آب و خاک» از دانشگاه ایالتی اورگان آمریکا دریافت کردند. ایشان از سال 1347 تا 1370 در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع در بخش تحقیقات بیابان و از سال 1370 تاکنون در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی فارس راه پرپیچ و خم ایجاد نگرش نو در مدیریت آب کشور با طرح تفکر « آبخوان داری» را پیموده اند.
ایستگاه تحقیقات گربایگان فسا الگویی پیاده شده از تفکرات ایشان است و اکنون معروفیت جهانی داشته و به وسیله نهادهای بین المللی مانند یونسکو و برنامه عمران سازمان ملل متحد مورد توجه ویژه قرار گرفته و بدین سبب از سال 1378 به عضویت کمیته جهانی مدیریت تلفیقی اراضی مناطق خشک انتخاب شده اند.
آقای پروفسور کوثر مفتخر به دریافت نشان درجه 2 از ریاست محترم جمهور و دو جایزه مهم بین المللی در زمینه منابع آب از یونسکو و دانشگاه سازمان ملل شده اند. ایشان با رتبه استاد پژوهش در شهریور 1383 به افتخار بازنشستگی نایل شده اند، اما همانند گذشته در عرصه پژوهشی کشور حضور فعال دارند.
